PALEONTOLOGISCHE WAARNEMINGEN...

PALEONTOLOGISCHE WAARNEMINGEN IN DE NEOGENE AFZETTINGEN VAN BELGIË, VAN 1971 TOT 2004, TUSSEN KALLO EN DOEL, HAVEN VAN ANTWERPEN, LINKERHOEVEN (OOST-VLAANDEREN, BELGIË). HET MIOCEEN IN HET DEURGANCKDOK TE DOEL.

SAMENVATTING.
In deze publicatie wordt het voorkomen van mangroves (met resten van wortels en hout) en van het ermee geassocieerde ecosysteem voor het eerst in Belgische Miocene afzettingen aangetoond. Ze werden aangetroffen westelijk van Antwerpen, op de linkeroever van de Schelde. Het plotse afsterven en verdwijnen van deze levensgemeenschap wordt beschreven. Het grootste deel van de onderzochte resten is afkomstig van verharde blokken steen van verschillende samenstelling, aangeduid als lithificaties. Deze zijn alle afkomstig uit een horizon die in situ waargenomen kon worden. Dit laagje is een lithostratigrafische eenheid, een Bed, in het Lid van de Zanden van Kiel, Formatie van Berchem, en werd benoemd als Deurganckdok Zandstenen..

De invertebratenresten zijn veelal ontkalkt en soms geopaliseerd, wat hun identificatie bemoeilijkt. Enkel de overblijf-selen van echinodermata bleken beter bestand tegen deze dubbele chemische aantasting. De fossiele houtresten werden anatomisch bestudeerd en hun systematische positie werd bepaald (cf. Supplement 1).

In deze verharde blokken werden de volgende vondsten gedaan: hout van Rhizophoraceae en Pinaceae, goniaster-achtige in het slijk wonende zeesterren, onregelmatige spatangiforme zeeëgels, een grote verscheidendheid aan dikwijls zeer gedetailleerd bewaard gebleven ichnofossielen, 46 soorten mollusken, waaronder een voor België onbekende pteropo-densoort en twee onbeschreven taxa, schedels van archeoceten en dolfijnen.
Twee taxa van gastropoden, Vaginella austriaca Kittl, 1886 en Semicassis (S.) miolaevigatum gliberti nov. subsp., kenmer-ken deze horizon. De associatie van de twee bivalven Glossus lunulatus crassus (Nyst & Westendorp, 1839) en Glossus burdigalensis cypriniformis (Nyst in Dewalque, 1868) is ook merkwaardig. Twee nieuwe taxa zijn beschreven, één bivalvia, Allogramma miocaenica sp. nov., en één gastropoda, Semicassis (S.) miolaevigatum gliberti nov. subsp.

Elke dieren- en plantengroep wordt systematisch onderzocht en de ecologie wordt behandeld; de relevante bibliografie wordt telkens vermeld. De mollusken worden apart in het tweede deel van dit werk behandeld. De levensvoorwaarden, het afsterven en de inbedding van de verschillende groepen, de zeldzaamheid of afwezigheid van bepaalde taxa worden zo veel mogelijk verklaard.
Een interpretatie van de opeenvolgende gebeurtenissen wordt voorgesteld. De lithificaties zijn jonger dan de Zanden van Edegem en ouder dan deze van Antwerpen en vertegenwoordigen dus waarschijnlijk een facies van de Zanden van Kiel. Buiten de regionale geologische context bevestigt het voorkomen van een bepaalde pteropodensoort en de dinoflagellaten associatie (cf. Supplement 2) deze veronderstelling. De relatie van de fauna met diverse andere Europese fauna’s wordt besproken, in het bijzonder met deze van het Heilig Kruis Gebergte in Polen (Badeniaan).

ZUSAMMENFASSUNG.
In dieser Veröffentlichung wird die Anwesendheit von Mangrovenresten (Resten von Wurzelteilen und Holz) und dem damit assozierten Ökosystem zum ersten Mal in belgischen Miozänen Ablagerungen gefunden. Sie wurden angetroffen westlich von Antwerpen, am linken Ufer der Schelde. Das plötzliche Absterben und Verschwinden dieser Lebensgemeinschaften wird beschrieben. Das grösste Teil der untersuchten Resten kommen von verhärteten Steinblö-cken von unterschiedlichen Zusammenstellung, angedeutet als Lithifikationen. Diese kommen alle aus einem Horizont die in situ wahrnehmbar war. Dieser Horizont (Bett), genamt Deurganckdok Sandsteine, ist eine neue lithostratigrafische Einheit im Kiel Sande Glied der Berchem Formation.

In diesen verhärteten Blöcken wurden folgendes angetroffen : Holz von Rhizophoraceae und Pinaceae, gonioaster-artige im Schlamm wohnende Seesterne, irregulare spatangiforme Seeigel, eine grösse Verschiedenheit an oft sehr detailliert konservierte Ichnofossilien, 46 Arten Mollusken, darunter eine für Belgien neue Pteropodenart und zwei unbeschriebene Taxa, Schädel von Archeoceten und Delfine. Die Invertebratenreste sind meistens entkalkt und manchmal opalisiert, was ihre Identifikation verschwert. Nur die Echinodermata-Reste zeigen besser wiederstandsfähig zu sein gegen diesen doppelten chemischen Angriff. Die fossile Holzreste wurden anatomisch untersucht und ihre systematische Position wurde bestimmt (cf. Supplement 1).

Zwei Gastropodentaxa, Vaginella austriaca Kittl, 1886 und Semicassis (S.) miolaevigatum gliberti nov. subsp. charakterisieren dieser Horizont. Die Assoziation der beiden Bivalven Glossus lunulatus crassus (Nyst & Westendorp, 1839) und Glossus burdigalensis cypriniformis (Nyst in Dewalque, 1868) ist auch merkwürdig. Zwei neue Taxa wurden beschrieben, einer Bivalvia Allogramma miocaenica sp. nov., und einer Gastropoda Semicassis (S.) miolaevigatum gliberti nov. subsp.

Jede Tier- und Pflanzengruppe wird systematisch undersucht und die Ökologie wird behandelt; die relevante Bibliografie wird immer vermeldet. Die Mollusken werden separat in dem zweiten Teil dieser Arbeit behandelt. Die Lebensbedin-gungen, das Absterben und die Einbettung der verschiedene Gruppen, die Seltenheit oder Abwesendheit bestimmter Taxa werden soviel wie möglich erklärt.
Eine Interpretation der auffolgenden Ereignisse wird vorgeschlagen. Die Ablagerungen sind jünger als die Sänden von Edegem und älter als die Sande von Antwerpen und vertreten also wahrscheinlich eine Fazies von den Sande von Kiel. Ausserhalb der regionale geologische Kontext bestätigen das Vorkommen einer bestimmten Pteropodenart und ganz die Dinoflagellaten Flora (cf. Supplement 2) diese Voraussetzung. Die Relation der Fauna mit verschiedenen anderen Europäischen Faunas wird behandelt, ins besondere mit der vom Heiligenkreuzgebirge in Polen (Badenium).

Terug