Geosciences | Terres, pierres et feu en vallée mosane

Geen enkele gemeente heeft zo'n overvloed aan natuurlijke rijkdommen op zijn grondgebied als Andenne. In de Maasvallei, tussen de Condroz en de Haspengouw, werden en worden deze grondstoffen ontgonnen in groeven en mijnen, zowel in dagbouw als ondergronds, industrieel verwerkt en tot ver buiten de grenzen verhandeld.

De witte klei (derle) of gekleurde klei, de grondstof voor de pottenbakkers, pannenbakkers en steenbakkers, werd ondergronds ontgonnen en lag aan de basis van de ontwikkeling van befaamde aardewerkfabrieken en pijpdraaierijen en later van een volwaardige aardewerkindustrie. De vijvers getuigen nog van deze activiteiten uit het verleden. De kalksteen ("blauwe steen") wordt gebruikt als siersteen in prestigieuze gebouwen en openbare ruimtes en als kiezel in beton en in straatfunderingen. De zuiverste kalksteen en dolomiet worden door verhitting omgevormd tot kalk, basisproduct voor talrijke industriële toepassingen. De kalkindustrie is vertegenwoordigd door de wereldmarktleiders Lhoist en Carmeuse. De open amfitheaters boven de vallei, de beboste groeven, de duizelingwekkende wanden en de kalkovens zijn evenzoveel sporen van deze industrie in het landschap rondom Andenne. De ondergrond is rijk aan ijzer, lood en zink, afgezet in lagen of in aders en tot 70 jaar geleden ontgonnen, eerst in dagbouw, later ondergronds. Deze ertsen werden gesorteerd, vergruisd, gesmolten en gezuiverd voor de productie van metalen en legeringen, in de oude fabrieken van Gustave Dumont en in de talrijke smelterijen uit de middeleeuwen. Slechts weinig sporen van het steenkoolverleden van Andenne zijn bewaard gebleven. Nochtans voorzagen de steenkoolmijnen zowel de huishoudens als de industrie van een overvloedige en goedkope energiebron. Talrijke zandsteengroeven leverden de bouwstenen die aan verschillende dorpen in de buurt hun specifieke kleur gaven. En het aardewerk en de beeldhouwsteen zijn van oudsher een inspiratiebron voor kunstenaars die op hun beurt het rijke architecturale, industriële en biologische patrimonium van Andenne vervolledigen.

In dit multidisciplinaire boek vertellen talrijke wetenschappers de geschiedenis van de streek van Andenne, van 440 miljoen jaar geleden tot vandaag. De geologen beschrijven de vorming, de ontginning en de verwerking van gesteenten, ertsen en mineralen, de bronnen en ondergrondse watervoorraden. Archeologen, historici en biologen situeren de Mens in dit verhaal en meer specifiek de rol van de religieuze of politieke overheden in de beheersing van de natuurlijke rijkdommen van dit gebied, tegen de achtergrond van de geschiedenis en de eigenheden van Andenne. Het keramiekmuseum van Andenne, de grot Scladina en het natuurreservaat van Sclaigneaux zijn de getuigen van de nauwe banden die doorheen de eeuwen werden gesmeed tussen de natuurlijke rijkdommen en de mens.

Dit verzamelwerk is een eerbetoon aan de werkkracht van de kinderen van de Maas, aan hun vakmanschap, en aan de schoonheid van de plaatsen waar zij in de loop van de eeuwen hun sporen hebben achtergelaten. Met talrijke illustraties en vaak onuitgegeven documenten wil dit boek u uitnodigen om het verleden en het heden van Andenne en omgeving te ontdekken.

42 artikels van de hand van verschillende auteurs en co-auteurs zijn thematisch ingedeeld in 8 hoofdstukken:

1. La Terre d’Andenne : des origines géologiques à la période contemporaine

   Géologie, Préhistoire, Présence romaine, Mérovingiens, Période médiévale, Evolution territoriale, Ancien Régime

2. Les calcaires et les dolomies

3. Les grès

   Sables, grès, quartzites

4. Le charbon

   Terre-houille, extraction du charbon, concessions, alun, lampes de mine

5. Les minerais de fer, de plomb et de zinc

   Minerais de plomb et de zinc, Minerais de fer, Fonderies, Minéraux des scories

6. Les terres plastiques et les sables

   Géologie, Extraction, Gisements, Sablières, Faïences et Porcelaines, Piperies, Poteries, Tuileries, Briqueteries

7. L’eau

   Ressources en eau, Fontaines

8. Patrimoine biologique et humain lié aux sites industriels

   Pierres ornementales, Eglises et saints patrons, Fluorite de Seilles, Grotte Scladina, Réserve naturelle de Sclaigneaux, Patrimoine funéraire, modifications paysagères, musée de la céramique

Het werk staat onder de wetenschappelijke leiding van Dr Eric Goemaere, geoloog bij de Belgische Geologische Dienst.

Talrijke vakgenoten, waaronder enkele uit Andenne en omstreken, hebben eraan meegewerkt: Grégory Abrams (Archéologie andennaise), Dominique Bonjean (Archéologie andennaise), Geoffrey Cambier (KBIN), Jean Chaboteaux (Lhoist Group), Emmanuel Chevalier (Carmeuse Group), Sophie Challe (SPW), Pierre-Yves Declercq (KBIN), Bernard Delcambre (UCL), Xavier Deflorenne (SPW), Sylvie de Longueville (SPW), Richard De Nul (verzamelaar en fotograaf van mineralen), Kévin Di Modica (Archéologie andennaise), Léon Dejonghe (KBIN, ULB), Laure-Anne Finoulst (ULB), Eric Goemaere (KBIN), Eric Groessens (KBIN), Vincent Hallet (FUNDP), Frédéric Hanut (SPW), Léon Hauregard (ere-conservator van het keramiekmuseum), Johan Michaux (ULg, conservator van het natuurreservaat van Sclaigneaux), Yves Quinif (UMons), Simon Philippo (MHNLuxembourg), Anne Pluymaekers (keramiekmuseum), Alain Robert (verzamelaar), Anne Robertz (Musée de la Préhistoire en Wallonie), Patrick Timmermans (fotograaf, Andenne), Vincent Vincke (SEROS), Line Van Wersch (ULg) en Philippe Wascotte (Histoire d’Andenne).