Het verleden op het spoor - pagina 2

Uit de tijd van hout en klei

Een eerste voltreffer was de vondst van 5000 jaar oude overblijfselen van een nederzetting in Henegouwen, nabij Fexhe-le-Haut-Clocher. De huizen werden uit hout en leem gebouwd in het Neolithicum (nieuwe steentijd), een periode waarin mensen stilaan sedentair werden en overschakelden op landbouw.

Plan van de site uit het Neolithicum, bij Fexhe-le-Haut-Clocher (ca. 5000 jaar v.C.)

Het team haalde er diverse materialen uit de aarde: keramiek, verkoold hout, pollen (stuifmeel), silex (vuursteen)… “Er zijn heel wat specialisten nodig om al het materiaal te analyseren,” vertelt Dominique. “Enkel door alle puzzelstukjes samen te leggen, kunnen we het verhaal rond deze nederzetting reconstrueren”.

Zaden van de Carex, een waterplant die langs de kant van waterlopen groeit

Stukjes verkoold essenhout uit het Neolithicum, gezien door een microscoop

De gebruikssporenanalyst

Vuursteen of silex was lang een belangrijke grondstof voor gebruiksvoorwerpen. Van de gevonden stukken bepaalde een specialist de fabricatiemethode en de functie. Het laatste gebeurt via gebruikssporenanalyse, waarbij onder een microscoop de slijtsporen worden bekeken. “Daaruit kan de functie van het voorwerp worden afgeleid: vlees snijden, huiden afkrabben… Zo kan je ook een verdeling van de taken afleiden: in één huis werd vooral gereedschap om vlees te snijden gevonden, en in een ander werden dan weer vaker huiden gekrabd.”

Mes van vuursteen waarmee vette huiden werden gekrabd (microscopische opname)

De afdrukken van de paalgaten verraden waar hier zo’n 5000 jaar geleden een huis stond

De paleobotanicus

Een paleobotanicus onderzoekt – vaak verkoolde – overblijfselen van planten, zoals hout, zaden en pollen. “Zo had een put, die werd opgevuld door de bewoners van de nederzetting, veel houtresten van bosplanten in de onderste laag, en gradueel minder resten naar de bovenste laag toe. Daaruit kan je afleiden dat de nederzetting in een bosrijk gebied werd gezet, maar de inwoners de omringende bomen geleidelijk aan kapten voor de bouw van huizen en om het land vrij te maken voor landbouw. De nederzetting had dus meteen een sterke impact op de omgeving.”

Sedimentstalen worden genomen voor pollenanalyse in een neolithische put

De keramiekspecialist

Van de gevonden keramiek wordt o.a. het type klei onderzocht, en vergeleken met de klei die ter plaatse in de grond zit. “Als de twee types niet overeenkomen, weet je dat de keramiek of de klei werd aangevoerd van een andere plaats. De keramiek in één huis van de nederzetting kan zelfs verschillen van dat in een ander huis, wat betekent dat de kleibron veranderde naar verloop van tijd. Waren er verschillende kolonisatiegolven? Of was er een uitwisseling met nederzettingen uit de omgeving? Het zijn interessante denkpistes, die kunnen leiden tot nieuwe inzichten over de sociale en economische gebruiken van de inwoners van dit gebied.”

In het breukvlak zijn de samenstellende elementen van dit stuk keramiek zichtbaar: klei, houtskool en chamotte (vuurvast materiaal van gebakken leem)

Sporen van plantaardige lijm op een vaas die door de Neolithische inwoners werd hersteld. Door de gaten ging een koord, dat de twee delen nauwer aanhaalde