Gorilla's - Het behoud van de gorilla’s
Grote primaten en in het bijzonder de gorilla, inspireren en fascineren mensen op alle continenten, en dat sinds lange tijd.
Hoewel verschillende projecten bepaalde gorillapopulaties trachten te beschermen, is de gorilla als soort met uitsterven bedreigd en moet hij momenteel vele gevaren trotseren. Daarbij kan je denken aan de vernietiging of wijziging van hun habitat, de ontbossing, het gebruik van bossen door de mens, de steeds groeiende behoefte aan landbouwgrond en energie (houtskool) en de verdere ontwikkeling van infrastructuren. Momenteel vormen de jacht en de handel in bushmeat een prangend probleem, vooral dan voor de Westelijke Laagland Gorilla (Gorilla gorilla gorilla). Virale epidemieën en het instabiele politieke klimaat vormen bovendien een bedreiging voor alle gorillapopulaties.
Om aan deze kritieke toestand een halt toe te roepen hebben vele gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties, nationale en internationale, tal van acties op touw gezet. Behoud van de gorilla’s staat hierbij centraal. Zo zijn er campagnes tegen stroperij, acties voor herbebossing, tot stand brengen van een gekwalificeerd ecotoerisme, ontwikkelingsprojecten in zones die grenzen aan de leefgebieden van de gorilla’s en rehabilitatieprogramma’s. Vele organisaties en regeringen die hierbij betrokken zijn maken momenteel reeds deel uit van GRASP (Great Apes Survival Partnership), dat het behoud van de grote apen als doelstelling heeft.
Een van deze initiatieven kwam van de ‘Conventie inzake het behoud van in het wild levende treksoorten’ (Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals, kortweg CMS, ook Conventie van Bonn genoemd). Het betreft hier het Akkoord over het behoud van gorilla’s en hun habitats, beter gekend als het ‘Gorilla-akkoord’. Het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen speelde hierin een belangrijke rol. Een van de onderzoekers van het Instituut, Roseline C. Beudels-Jamar, is wetenschappelijk adviseur van de Conventie op het vlak van landzoogdieren. Ze vertelt : "Dit project past in de verplichtingen van de Conventie voor treksoorten. Dit internationaal Akkoord zou moeten bijdragen tot het behoud van de vier ondersoorten gorilla’s, meer bepaald voor wat grensoverschrijdende multinationale samenwerking betreft".
In overleg met de tien landen waar de Gorilla leeft en met de andere partners binnen het GRASP, is het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen erg nauw betrokken bij dit Akkoord. Het speelt een leidende rol bij het toepassen ervan en bij het omzetten in regionale grensoverschrijdende actieplannen.
De CMS, met een eigen secretariaat en wetenschappelijke raad, heeft de opdracht de noodzakelijke wettelijke structuur op te richten om alle initiatieven te bundelen en te consolideren, in samenwerking met de afzonderlijke staten waar gorilla’s leven. "Gorilla’s leven in bossen", vertelt Roseline verder. "Ze komen voor in twee gebieden in Afrika, die ver van elkaar verwijderd zijn. Waarschijnlijk werden de westelijke en de oostelijke populaties ooit van elkaar gescheiden door het immense meer dat zich in het Mioceen uitstrekte in het Midden-Congobekken. Toen vervolgens, vijf miljoen jaar geleden, de streek geleidelijk droger werd en het woud kleiner, zochten ze hun toevlucht in hoger gelegen gebieden. De gorilla’s zijn nooit teruggekeerd naar het Midden-Congobekken".
In nauwe samenwerking met de CMS stuurde Roseline C. Beudels-Jamar het uitwerken en het ontwikkelen van het vermelde Akkoord. Met haar collega’s aan het Instituut identificeerde ze de bijzonderste bedreigingen en werkte ze noodzakelijke beheersmaatregelen uit. Zo konden steekkaarten worden opgesteld met de status van de verschillende ondersoorten. Roseline organiseerde ook verschillende internationale vergaderingen met de landen die betrokken partij zijn.
"Vandaag hebben reeds zes betrokken landen het Akkoord ondertekend, een zevende land staat op het punt dat te doen. Daardoor wordt het Akkoord een dwingend international instrument voor het behoud van gorilla’s en hun habitats".
De CMS en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen hebben er zich toe verbonden om dit Akkoord toe te passen. Ze zullen ook aan de landen uit het leefgebied van de gorilla’s, aan andere regeringen en aan betrokken organisaties, een wettelijk kader voorstellen waarbinnen inspanningen voor het behoud van de gorilla’s kunnen worden versterkt en samengebracht.
