De poolgebieden: Getuigen van de toekomst

De poolgebieden zijn al lange tijd een geliefkoosd doel voor avontuurlijke expedities. Maar waar poolreizigers vroeger het verkennen van een vreemd en onbekend landschap voor ogen hadden, zijn noord- en zuidpool nu een ultieme plaats voor biologisch, glaciologisch en klimatologisch onderzoek naar de effecten van ‘global change’: de naam waaronder de laatste decennia temperatuurstijgingen, broeikaseffecten, UV-straling en andere gevolgen van de industriemaatschappij gebundeld worden.

Wat belangrijk is, is dat de poolgebieden veel vroeger reageren op de klimaatsveranderingen. “De poolgebieden zijn het meest onderhevig aan opwarming, veel meer dan andere gebieden. Nu al zien we sterke veranderingen,” vertelt Claude De Broyer.

"Een voorbeeld is de vegetatie. De eerste keer dat ik King George Island (gelegen aan de Antarctische Peninsula) bezocht, was in 1986. Op King George Island was er weinig vegetatie: enkel rotsen, wat korstmossen en twee soorten bloemplanten. Deze waren een kruidsoort en een vetplant, en ze waren erg zeldzaam. Op dit moment, amper 20 jaar later, zijn er veel meer korstmossen en bloemplanten verschenen op het eiland; ze vormen zelfs groene tapijten, een fenomeen dat je voorheen nooit gezien zou hebben."

Dit is maar één voorbeeld dat nu al erg duidelijk geobserveerd kan worden. Maar er zijn nog andere getuigenissen van de klimaatsveranderingen. Naast de opwarming is ook het gat in de ozonlaag, met als gevolg een verhoging van de UV-B-straling, een belangrijk aspect. UV-B-straling is ultraviolet licht met een korte golflengte, en is het schadelijkst voor leven. De UV-B-straling heeft, tot op een diepte van 30 meter, een invloed op de diversiteit en de samenstelling van het fytoplankton: algen en andere microscopische plantjes, die de basis vormen van het voedsel voor alle aquatische levensvormen.

Claude De Broyer: "De soorten die samen het fytoplankton vormen, hebben niet alle dezelfde gevoeligheid voor UV-B-straling. De cellen van sommige soorten bevatten stoffen die hen beschermen. Andere soorten zijn echter erg gevoelig, en overleven de verhoogde UV-B-straling mogelijk niet. Daardoor verandert de samenstelling van het fytoplankton. Aangezien het echter de basis van de voedselpyramide vormt, kan hun verdwijning ervoor zorgen dat de gehele voedselketen wordt beïnvloed."

De biologen die de Antarctische zeeën onderzoeken, hebben gemerkt dat niet enkel de samenstelling verandert, maar dat ook de hoeveelheid fytoplankton dat jaarlijks geproduceerd wordt sterk slinkt. Hetzelfde effect wordt echter nog nergens anders in de wereld gezien. Daarom is onderzoek in de poolgebieden zo interessant: de effecten van klimaatsverandering kunnen hier al worden vastgesteld.