De vogelgriep op het spoor
De vogelgriep, ook wel vogelpest genoemd, is een virale ziekte die oorspronkelijk vooral voorkwam bij wilde eenden en pluimvee. Er zijn verschillende types van het virus bekend. Sommige zijn zeer krachtig en veroorzaken bij vogels de dood binnen enkele dagen. Andere veroorzaken duidelijk minder problemen en kunnen jaren in hun gastheer vertoeven.
Sedert 2003 woekert een zeer krachtige vogelgriepepidemie (het virus "H5N1") in Zuid-Oost-Azië, die bijzonder dodelijk is in grote pluimveekwekerijen. In augustus 2005 werden een aantal gevallen vastgesteld in het zuiden van Rusland, niet ver van Kazachstan. In oktober verscheen het virus in Turkije en vervolgens ook in Roemenië en Kroatië. Deze plotse uitbreiding van de getroffen gebieden in de richting van Europa heeft virologen en ornithologen sterk verontrust. In België wordt de zaak opgevolgd door het Federaal Voedselagentschap (FAVV) (*).
De eerste doelstelling van het FAVV bestond erin het risico te evalueren op een uitbreiding van de ziekte tot in België. Hiervoor werd de hulp van de ornithologen van ons museum ingeroepen. Wij organiseren immers sedert 1927 het ringen van wilde vogels in België: een uniek hulpmiddel om de vogeltrek te bestuderen. Dankzij de toewijding van enkele honderden medewerkers-ringers worden elk jaar zo’n 700.000 vogels geringd. Het resultaat is een databank van ruim 200.000 terugmeldingen, die elk afzonderlijk de neerslag zijn van de verplaatsing van een individuele vogel.
Op vraag van het FAVV werden de beschikbare gegevens voor de belangrijkste risicosoorten (volgens gevoeligheid voor het virus en trekbewegingen) geanalyseerd en op kaart gebracht. Zo kon worden vastgesteld dat een aantal vogels die in België overwinteren of hier doortrekken, afkomstig zijn uit gebieden waar de epidemie heerst. Betekent dit dat trekvogels de ziekte over duizenden kilometers kunnen meebrengen? Deze vraag kan niet met zekerheid beantwoord worden. Volgens de virologen van het Centrum voor Onderzoek in de Diergeneeskunde en de Agrochemie (*) (CODA) verloopt de ziekte zo snel voor de getroffen vogels dat het onwaarschijnlijk lijkt dat ze nog een heel continent kunnen overvliegen. Maar aangezien dit niet met absolute zekerheid kan gezegd worden, betekent het evenmin dat de kans nihil is. Daarom koos de overheid de weg van de voorzichtigheid.
Het FAVV stelde onder andere een netwerk in, dat erop toeziet of het virus in België voorkomt. Ook hier kan de deskundigheid van het museum een bijdrage leveren. Het ringen van watervogels (zwanen, ganzen, eenden, steltlopers, meeuwen) werd onmiddellijk geïntensifieerd. Daarnaast wordt, indien mogelijk, een uitwerpselstaal verzameld, dat nadien wordt onderzocht door onze collega’s-virologen. Uiteraard wordt de vogel na deze "operatie", die slechts enkele minuten duurt, (geringd) weer vrijgelaten. In tegenstelling tot andere landen koos België er dus niet voor om enkele duizenden vogels te schieten om deze staalnames te verzamelen, maar wel om beroep te doen op onze deskundigheid inzake de studie van levende vogels. Het programma loopt tot maart 2006, en wij hopen ongeveer 1500 staaltjes vogelpoep te kunnen aanleveren.
Dit programma van staalnames wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met het CODA en dankzij de medewerking van de overheden van het Vlaamse, Brusselse en Waalse Gewest. Het zijn inderdaad de Gewesten die de vergunningen afleveren die toelaten dat wilde vogels worden geringd en die tevens in een aantal gevallen hun reservaten hebben opengesteld om vangoperaties in dit kader mogelijk te maken.
Indien u meer wenst te weten over de vogelgriep en de te nemen voorzorgsmaatregelen, verwijzen wij u graag naar de volgende websites: www.health.gov.be (*), www.favv.be (*) en www.influenza.be (*).
(*): Deze website wordt geopend in een nieuw venster.