Walvissen uit de woestijn - pagina 2
Iets over walvissen & evolutie
Wie het nog niet wist, mag het vanaf nu nooit meer vergeten: walvissen zijn zoogdieren! De verwarrende ‘vis’-naam is gelinkt aan hun habitat en hun vorm, maar verder hebben ze niets met vissen te maken (zie kader). Belangrijkste zoogdierkenmerken: walvissen ademen met longen, zijn levendbarend (ze brengen hun jongen levend ter wereld) en zogen hun jongen.
Over de voorouders van de walvisachtigen bestaat twijfel. Zeker is dat de walvissen het dichtst verwant zijn aan de huidige evenhoevigen (Artiodactyla, dieren met twee of vier hoeven). Jawel, een walvis is dus dichter verwant aan een koe, een varken of een nijlpaard, dan aan – pakweg – een vis of een zeehond.
Er zijn twee hypothesen over hoe die verwantschap precies in elkaar zit. Op basis van kenmerken van het skelet, vooral van de enkelbeenderen, plaatsen paleontologen de voorouders van de walvissen in een groep van primitieve hoefdieren. Tijdens het Eoceen pasten sommige van deze groep zich heel geleidelijk aan een leven in het water aan. Zo kwamen de neusgaten meer naar de top van de schedel, werden de voorpoten spatelvormige structuren, de achterpoten verdwenen zo goed als volledig en de staart ontwikkelde tot stevige vinnen. De eerste afstammelingen waren de nu uitgestorven Archaeoceti, die vanaf het Oligoceen evolueerden naar meer moderne groepen, waaronder ook de walvissen die we vandaag kennen.
Diacodexis, één van de oudst gekende evenhoevigen, is een dichte voorouder van de walvissen (Uit: C. De Muizon, 2001)
Ambulocetus is één van de oudst gekende walvissen. De achterpoten waren nog goed ontwikkeld, zodat lopen geen probleem was. Het dier kon wel al beter zwemmen dan landzoogdieren. Goed op weg om de waterwereld te veroveren, dus... (Uit: Thewissen et al., 1996)
Recent moleculair onderzoek, waarbij het genetisch materiaal van verschillende groepen werd vergeleken, geeft echter een andere optie. Moleculaire biologen schuiven de groep van de nijlpaarden (Hippopotamidae) naar voor als dichtste verwante van de walvisachtigen... Wordt vervolgd!
Vissen aan wal
Ook al zijn vissen helemaal niet nauw verwant aan walvissen en dolfijnen, toch lijken ze erg op elkaar. Beide groepen hebben pare vinnen, een staartvin en een gestroomlijnde vorm. Deze kenmerken zijn erg succesvol bij een leven in het water, zodat deze groepen in dezelfde richting evolueerden. Dit heet convergente evolutie: gelijkaardige kenmerken die ontstaan door een leven in gelijkaardige omgevingsomstandigheden. Vleugels zijn een ander voorbeeld van convergente evolutie; je vindt ze bij vogels, vleermuizen en insecten, maar deze dieren zijn helemaal niet nauw aan elkaar verwant!
