Philippe in Patagonië - pagina 2

Sponzen zijn aquatische dieren, die voornamelijk in zee leven. Ze zetten zich als larve vast op een stukje bodem, waar ze hun hele leven blijven. Sponzen zijn eenvoudige dieren, opgebouwd uit twee cellagen; ze hebben geen mond, geen spijsverteringsstelsel en geen zenuwstelsel. Het voedingssysteem van de sponzen is uniek: in de buitenste celwand zitten kleine poriën, waardoor water naar binnen gepompt wordt dankzij zweephaartjes. Doorheen de spons wordt al het bruikbare voedsel uit het water gefilterd, dat uiteindelijk langs grotere openingen naar buiten stroomt!

Tussen de twee cellagen, die de buiten- en binnenkant van de spons bekleden, zit het skelet van de spons. Het skelet is natuurlijk erg belangrijk voor de stevigheid van de spons, maar ook om de evolutionaire relaties tussen de sponzen te achterhalen. Ze kunnen namelijk volgens de bouw van het skelet ingedeeld worden in kalksponzen (Calcarea; met kalknaalden), glassponzen (Hexactinellida; met kiezelnaalden), en gewone sponzen (Demospongiae; met glasnaalden en spongine).

De koraalsponzen (Sclerospongea) hebben een apart trekje: zij behoren wel tot de gewone sponzen, maar ze hebben een erg massief basaal skelet, opgebouwd uit kalk. Daarom staan ze op dit moment in het middelpunt van de belangstelling voor tal van onderzoekers; het basaal skelet kan namelijk een archief vormen voor vroegere klimaatswijzigingen (zie ook http://www.vub.ac.be/calmar/general.htm (*)).

Andere gewone sponzen zijn beter bekend in badoorden: de sponginevezels kunnen tot 40% van hun eigen gewicht aan water dragen. Vroeger, voor het tijdperk van de synthetische sponzen, werden deze sponzen gekweekt aan de kust, door een spons in stukken te snijden en in het water te hangen. Elk stukje groeide terug tot een nieuwe spons, die kon gebruikt worden als badspons! Ook nu worden hier en daar nog badsponzen gekweekt; ze zijn nu eenmaal veel beter dan het namaakproduct...

De laatste decennia hebben vooral de farmaceutische industrieën een oogje op de spons. Zij zijn geïnteresseerd in de overvloed aan bio-actieve verbindingen, m.a.w. verbindingen met een belangrijke invloed op ons lichaam, die sponzen produceren.

Onder de mariene dieren zijn de ongewervelden namelijk het rijkst aan chemische stoffen die nuttig kunnen zijn voor de mens. En onder de invertebraten zijn de sponzen op hun beurt de kampioenen! Regelmatig worden nieuwe stoffen met antibiotische of schimmeldodende eigenschappen ontdekt, uit sponzen die wereldwijd geoogst worden. Op dit moment zijn er 10.000 verschillende soorten sponzen gekend, maar regelmatig worden nog nieuwe soorten ontdekt.